حمل و نقل بین المللیانواع سیستم های حمل و نقل
موضوعات داغ

اثرات سرمایه گذاری بر حمل و نقل (بخش اول)

حمل و نقل بین المللی

9 / 100

اثرات سرمایه گذاری بر حمل و نقل (بخش اول)

 

 

 

اثرات سرمایه گذاری بر حمل و نقل (بخش اول) 8 | آفکو

گاهی زیربناهای ساخته شده موجب رشد ترافیک می‌شوند، ولی به جای ناحیه‌ای که در آن سرمایه گذاری شده، سایر نواحی از آن بهره می‌برند و به بازارها دسترسی پیدا می‌کنند. در این صورت منابع مادی (کالاها) و منابع انسانی (مهاجرت)، به وسیله‌ ساخت و راه اندازی این گونه زیربناها از منطقه تخلیه می‌شوند.

حمل‌ و‌ نقل درون شهری و حومه ای

حمل و نقل درون شهری تابعی از نوع شهرسازی است. به هر اندازه که شهر متراکم تر باشد، استفاده از حمل و نقل‌های پرظرفیت‌ترِ عمومی، ضروری تر می شود. در صورت کافی نبودن ظرفیت خیابانها، بهره گیری از حمل و نقل به سمت ارتفاع (مثل مونوریل) یا زیر زمین (مترو) متمایل می شود. طبیعی است هرچه حمل و نقل پر ظرفیت‌تری انتخاب شود، میزان سرمایه‌گذاری‌ها و هزینه‌های افزونتری تحمیل می‌شود. متخصصان شهرسازی در کشورهای پیشرفته، با انتخاب های درست، از میزان هزینه های حمل و نقل برای دولت و ملت می کاهند.

الف- رقابت بین تاکسی ها

  1. تاکسی‌ های سنتی عرضه محور  بر سه نوع هستند:
    1. تاکسی‌های خیابانی: که بر اساس تجربه در خیابانها به دنبال مسافران می‌گردند و آنها را از خیابان تا مقصد می‌رسانند.
    2. تاکسی‌ های آژانسی: آژانس رابط بین مشتریان و تاکسی ها هستند و مسافر را از مبدأ تا مقصد جابجا می‌کنند. تاکسی‌های آژانسی ویژه‌ی فرودگاهها، ایستگاههای قطار، هتلهای بزرگ و غیره نیز وجود دارند.
    3.  تاکسی‌ های بیسیمی، ترکیبی از 2 شکل تاکسی‌های خیابانی و آژانسی هستند. در واقع یک آژانس بسیار بزرگ بیسیمی،‌ کل تاکسی‌های شهر وحومه را تحت پوشش خود قرار می‌دهد. متصدیان این نوع آژانس، با مشتریان ارتباط تلفنی برقرار می‌کنند و با اطلاع از محل آنها، توسط ارتیاط بیسیمی، به نزدیکترین تاکسی‌های خالی فرمان مأموریت جدید را صادر می‌کنند.

در کل، تاکسی های سنتی که عموماً تحت مقررات خاص اداره می‌شوند، دارای حوزه‌ فعالیت و تعداد تاکسی‌های محدود و تعرفه‌های کم انعطاف هستند.  تاکسی‌های عرضه محور، توانایی اندکی برای تطابق با تقاضاهای متغیر ساعات و روزهای اوج را دارند.

  1. اما در چند سال اخیر یک نوع تاکسی تقاضا محور بر مبنای سه عامل تلفن همراه، مکان یاب ماهواره‌ای و نرم افزارهای ویژه (برای ایجاد ارتباط با مشتری و تاکسی، شناسایی مناطق حوزه‌ فعالیت، مسیریابی بهینه، تعیین تعرفه‌ی حمل و …)، فعالیت می‌کنند. این نوع تاکسی ها که حوزه‌ عملیاتی آنها به طور نظری نامحدود است، تاکسی‌های سنتی عرضه محور را به سرعت به حاشیه رانده اند. در سطح بین المللی، تاکسی‌های Uber و Lyft در سراسر جهان فعالیت می‌کنند. در ایران نیز تاکسی‌های اسنپ و تپسی بازار چند شهر بزرگ را به خود اختصاص داده اند. تاکسی‌های تقاضا محور، علاوه بر تاکسی‌های سنتی، تا حدودی  انواع وسایل نقلیه‌ی عمومی‌شهری را هم به چالش کشیده‌اند.

ب- رقابت بین حمل جاده‌ ای و ریلی شهری

  1. عملکرد رقابتی گذشته
    1. در اوایل قرن قبل، تراموا به دلیل مزاحمت خطوط ریلی برای حرکت خودروهای شهری در خیابانها و قدرت مانور اندک، تقریباً رقابت را به حمل اتوبوسی (با توانایی حمل درون شهری و حومه‌ای و تغییر مسیرها) باخت.
    2. در حمل و نقل انبوه سطح زمین، قطارهای پرظرفیت سبک (Light Rail Transit , L.R.T) دارای سه نوع مختلف‌اند. نوع اول و سبک آن فاقد بستر برجسته‌ی بتونی ( slab track) است. اتوبوس‌های بی.آر.تی (Bus Rapid Transit , B.R.T) به سبب انعطاف پذیری بیشتر و نبود نیاز به احداث خطوط ریلی درون شهری و حومه‌ای، تقریباً قطارهای L.R.T. سبک نوع اول را هم از صحنه‌ی رقابت دور کرده‌اند.

تحولات اساسی در حمل ریلی

الف- امتیاز اشغال کمتر سطح زمین

سئوال قابل طرح اینست که با توجه به دگرگونی‌های اساسی در شیوه‌های حمل و نقل رقیب به ویژه جاده‌ای و هوایی، (که در حال از میان بردن تمامی‌امتیازات سنتی ریلی هستند)، آیا راه‌ آهن نیز برای مقابله‌ با آنها، چیزی در چنته دارد؟

اثرات سرمایه گذاری بر حمل و نقل (بخش اول) 9 | آفکو

اولاً راه‌ آهن ضمن ویژگی‌های برتری که قبلاً در باره‌ی آنها ذکر شد، خصوصیت مکانی مناسبی دارد که تاکنون حمل جاده‌ای برای رفع این ضعف راهکاری نیافته است. در نمودار زیر سه کارکرد مختلف: سطح مورد استفاده، ظرفیت بر اساس تن- کیلومتر در شبانه- روز  و کارکرد مکانی بر اساس ظرفیت در واحد سطح در شبانه- روز نشان داده شده است.

در نمودار زیر یک راه‌آهن تک خطه با بزرگراه 4 بانده در دشت مقایسه شده است. در رابطه‌ با ظرفیت و سطح مورد استفاده، راه‌ آهن به طرز فاحشی از جاده کارآمدتر است. ظرفیت راه‌آهن با 335000 تن بر کیلومتر در شبانه- روز نسبت به جاده با 150000 تن  بر کیلومتر در شبانه- روز  بیش از 2 برابر است. علاوه بر آن، مقایسه‌ کارکرد مکانی این دو شیوه‌ حمل (بر حسب ظرفیت در واحد سطح در شبانه- روز)، راه‌آهن را سه برابر بهتر نشان می‌دهد.

البته در مناطق کوهستانی(به ویژه با قطارهای دیزلی)  به سبب ضعف توان حمل و لزوم شکستن شیب های تند از طریق دور زدن‌های مکرر، این امتیاز کمرنگ می‌شود. ضمن اینکه حمل جاده‌ای به لحاظ ویژگی عالی دسترسی مستقیم مکانی به مبادی و مقاصد گوناگون، بسیار انعطاف پذیرتر است.

به سبب ویژگی های برتر حمل ریلی (ترافیک بالاتر در واحد سطح) نسبت به حمل جاده ای، هزینه های ساخت و نگهداری خطوط غیر همسطح مربوطه (زیرزمینی یا هوایی) نیز به همان نسبت اندک‌تر است.

اثرات سرمایه گذاری بر حمل و نقل (بخش اول) 10 | آفکو

در هر حال کارشناسان حمل و نقل، چند پدیده‌ مهم به شرح زیر را نشانه‌ای از مقاومت و مبارزه‌ قدیمی‌ترین صنعت حمل و نقلی جهان با سایر شیوه‌های حمل بر می‌شمارند.

ب- قدرت رقابتی حمل ریلی در گذشته

  1. افزایش سرعت قطارهای مسافری از دهه‌ 60 میلادی به این سو، سهم فزاینده‌ای در دو حوزه‌ی حومه‌ای و برون شهری را به خود اختصاص داده و می‌دهد:
    1.  در حوزه‌ حومه‌ای شهرهای بزرگ کشورهای پیشرفته (نظیر آلمان)، در رقابتی تنگاتنگ با خودرو شخصی و جاده‌ای عمومی، سهم حمل ریلی به سبب منافع زیاد حمل انبوه مسافری، مرتباً در حال افزایش است. توانایی حمل بسیار انبوه، مصرف اندک سطح و قیمت تمام شده ی کمتر، سه ویژگی انحصاری راه‌آهن در مناطق فشرده‌ی شهری و حومه‌ای هستند.
    2. حمل ریلی شهری- حومه‌ای به لحاظ خصوصیاتی چون کنترل از راه دور، خودران شدن قطارها و کاملاً مکانیزه شدن ایستگاهها از سایر شیوه‌های حمل و نقل جلوتر است. لذا از این بابت هزینه‌های زیادی صرفه جویی می‌شود و بر ایمنی و قابلیت اعتماد به حمل ریلی می‌افزاید.
    3. در حوزه‌ی برون شهری نیز ضمن مکانیزه بودن سیستم ها، با راه اندازی قطارهای بسیار تندرو (bullet train) با سرعت هایی بین 300 تا 550 کیلومتر بر ساعت، در فواصل متوسط (300 تا 1000 کیلومتر) و دسترسی آسانتر به ایستگاه ها، سهم قابل توجهی از حمل هوایی نصیب راه‌آهن گردیده است. این موفقیت در کشورهای ژاپن، فرانسه و چین مشهود است.

 

ج- قدرت رقابتی حمل ریلی در آینده

  1. حمل و نقل سبک شهری (Urban Light Transport , ULTra system): این پدیده‌ جدید یک سیستم حمل سبک ریلی خودکار است که شامل یک وسیله‌ی نقلیه با ظرفیت حداکثر 4 مسافر می‌باشد. این وسایل در مسیر خود (بر سطح خیابان یا اسلب)، پشت سرهم ولی به طور مستقل حرکت می‌کنند. امر پیاده شدن، با کنار رفتن وسیله‌ نقلیه و ورود به ایستگاه مقصد مسافر، انجام می‌پذیرد، در حالی که بر خلاف قطارهای سبک و مترو، مانع حرکت سایر وسایل نقلیه بعدی نمی‌شود. برای سوار شدن، بر مبنای فشار تکمه‌ای در ایستگاه (به معنی در خواست یک وسیله)، اولین وسیله‌‌ خالی به ایستگاه وارد و متوقف می‌شود.

تفاوت دیگر آن اینست که وسایل نقلیه‌ مزبور بر مبنای تقاضای مسافران و در یک شبکه‌ بسیار گسترده، تعیین مسیر کرده تا مقصد مورد نظر حرکت می‌کنند، ولی از تمامی‌ایستگاه های طول مسیر می‌گذرند. انعطاف پذیری نسبت به تقاضای مسافران، عدم جلوگیری از حرکت پیوسته‌ و بدون توقف سایر وسایل و همچنین نسبتاً خصوصی بودن، از مزایای خاص آن نسبت به سایر شیوه‌های حمل انبوه شهری محسوب می‌شود.

اما به دلیل نیاز به سرمایه گذاری‌های هنگفت برای ایجاد شبکه‌ گسترده شهری، تأمین ناوگان خاص و همچنین رقابت شدید تاکسی های تقاضا محور، طراحان این پروژه منتظر یافتن سرمایه گذاران بزرگ باقی نماندند و برای کاستن از هزینه های ساخت شبکه، ریل را حذف کردن و به جای آن چرخ لاستیکی برای وسایل نقلیه قرار دادند.  در سال 2011 این فناوری نوین به طول 4 کیلومتر بین دو ایستگاه در لندن افتتاح شد. خاطر نشان می سازد طرح اولیه که برای حمل ریلی انبوه مسافران مطرح شده، همچنان پابرجاست.

1. انجام چند مطالعه گسترده توسط گروه های مختلف برای راه اندازی قطارهای فوق سریع (700 تا 1100 کیلومتر در ساعت) از طریق راه اندازی قطارهای مگلو و در تونل های بسیار کم فشار، نوید افزایش سهم قطار (و عقب راندن حمل هوایی در این فواصل) را می‌دهد. اهم مشکلات فناورانه‌ کنونی شامل توان حمل در قوس ها، کاهش فشار هوای جلوی قطار و تنزل هزینه های ساخت و نگهداری است. پیش بینی می‌شود که با چیرگی بر موانع متعدد مهندسی، چند سال دیگر اولین نمونه‌های آن برای استفاده در فواصل کوتاه و سپس متوسط به بازار عرضه شود. البته علاقه‌مندی زیاد کشورهای مختلف برای مشارکت در این سرمایه گذاری، با امید فراوان به اقتصادی بودن نهایی این نوع فناوری در برابر قطارهای تندرو و هواپیماها  انجام می‌پذیرد.

منبع: تین نیوز

آفکو | مرجع حمل و نقل بین المللی

 

امتیاز این نوشته

امتیاز

امتیاز

امتیاز کاربران: 4.55 ( 1 رای)

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا